Menu

Meer over het Engelen 1200 bier

E1200 bier=1

BESTELLING PLAATSEN voor uw Engelen 1200 bier.

“Toen de stichting Engelen 1200 mij vroeg een bier te brouwen voor het jubileum jaar leek het mij wel leuk om in de stijl van de middeleeuwen te brouwen.
Ik heb een recept ontwikkelt voor een donker bier op basis van 3 granen, gerst, haver en tarwe en een alcohol percentage zo’n 7,5%. Het bier is op smaak gebracht met een kruidenmengsel van gagel, zoethout, koriander, rozemarijn en bergamot.

Het is een verrassend kruidig bier met een volle ronde smaak. Een gevecht van zoet en kruidig van de eerste tot de laatste slok.
Hoewel het alcoholpercentage hoger ligt dan in de middeleeuwen, dat was zo’n 4 a 5%, is het een heerlijk geniet bier geworden.”

EdwEdwin Schraven, Rebels Brouwerijin Schraven, Rebels Bierbrouwerij, Engelen

   Rebels logo

Achtergrond van het middeleeuwse Engelen 1200 bier

Vergeet die praatjes dat de Middeleeuwen zo’n donker, nat en modderig tijdperk waren: in de dertiende eeuw was het gemiddeld een paar graden warmer dan nu. Nederland was zojuist ingepolderd, de akkers stonden vol met graan en er was zelfs enige wijnteelt in onze streken.

Alleen het bier was nog niet helemaal wat we nu gewend zijn. Iedereen dronk het, er was namelijk weinig anders: melk was voor kinderen en bejaarden, wijn voor de rijken en water was vies. Maar bier werd voornamelijk gemaakt van haver, met soms een beetje tarwe. Gerst kwam er niet aan te pas. En er zat geen hop in: het werd op smaak gebracht met een kruidenmengsel. Gruit.

Eén ding was toen niet anders dan nu: de overheid hief graag belasting. De eenvoudigste manier om op bier belasting te heffen, was om van gruit een overheidsmonopolie te maken en dit vervolgens duur te verkopen. De plaatselijke hertog of graaf stelde een persoon aan die het gruit zou produceren (de gruiter) en verkopen vanuit zijn gruithuis en streek vervolgens de winst op. Het woord ‘gruit’ ging al snel gewoon ‘bierbelasting’ betekenen.

Maar wat is nou dat gruit, en wat zat daar nou eigenlijk in? Nou, dat is niet zo gemakkelijk te bepalen. De samenstelling van gruit verschilde per streek.

Gelukkig zijn er oude geschriften bewaard gebleven, en is tegenwoordig Google je vriend.
Er zijn diverse beschrijvingen te vinden waarin staat wat zo’n gruiter zoal inkocht.

In de regio Tilburg was dat bijvoorbeeld gagel, serpentien, rosemarijn, salie, anijs, thijm, duizendblad, hars, wijnruit en bekerkruid.
Terwijl er in Zwolle  ‘gaghelkruyt, zwaer cruyt en hers’, ofwel gagel, slangenkruid en/of laurier, en hars gebruikt werd. De ingrediënten werden in verschillende samenstellingen gebruikt.gruit_kruid

De gruiter stampte of maalde het kruidenmengsel, en verkocht het voor goed geld, concurrentie was er immers niet.

Het hoofdbestanddeel van gruit is gagel, of Myrica gale zoals de officiele latijnse naam luidt.
De wilde gagel is een bladverliezende struik, die vooral voorkomt op natte, zure, venige grond op heidevelden, in moerasbossen en laagveenmoerassen. De aromatische bladeren smaken bitter.

 

In eerste instantie zat in gruit geen hop. In de veertiende eeuw werd het nut van hop bij het bierbrouwen ontdekt. Hop voorkomt namelijk bederf en besmetting door slechte gisten. En omdat er hop geen belasting geheven werd stapten veel brouwers over naar hop als deel van hun gruit mengsel.

In 1364 werd in het Heilig Roomse Rijk de Novus modus fermentandi cervisiam (Een nieuwe methode om bier te brouwen) ingevoerd. Deze wet regelde het gebruik van hop in gruit waardoor gebieden in het toenmalige Heilig Roomse Rijk een langere geschiedenis hebben van hopbrouwen. Volgens sommige auteurs zou gruit een libido verhogend effect hebben. Aangezien dit effect voor monniken en priesters ongewenst was, werd besloten om geleidelijk dit afrodisiacum te vervangen door hop, wat een kalmerende werking heeft. Vooral door toedoen van de protestanten en hun drang naar zuiverheid zou deze ingreep in een stroomversnelling zijn geraakt. In Franse gebieden was het gebruik van hop in gruit nog lange tijd verboden, waardoor er een rijkere traditie is aan kruidenbieren, bijvoorbeeld het Belgisch witbier.

 

Door die verschuiving naar hop dreigde de overheid een substantieel deel van zijn inkomsten mis te lopen. De overheid verschoof daarop de belasting naar het hop gebruik, de hop belasting. Later is dat zelfs brouw belasting geworden, een voorloper van onze huidige accijns regels.